मिनी स्प्रिंकलर की ठिबक? तुमच्या पिकासाठी योग्य सिंचन कसे निवडावे

दोन्ही संच पाणी वाचवतात, पण वेगळ्या पद्धतीने

पाटाने किंवा मोकाट पाणी देताना पाणी सगळीकडे सारखे पोहोचत नाही आणि बरेच पाणी वाया जाते. ठिबक आणि मिनी स्प्रिंकलर हे दोन्ही संच पिकाला गरजेइतके आणि नियंत्रित पाणी देतात. फरक इतकाच की ठिबक पाणी थेट मुळाशी देतो, तर मिनी स्प्रिंकलर पाणी पावसासारखे संपूर्ण क्षेत्रावर पसरवतो.

ठिबक सिंचन म्हणजे काय?

ठिबकमध्ये पिकाच्या ओळींजवळ लॅटरल (नळ्या) टाकल्या जातात. त्यावरील ड्रिपरमधून पाणी थेंब-थेंब थेट पिकाच्या मुळाशी पडते.

• ओळीत, अंतर ठेवून लावलेल्या पिकांसाठी योग्य
• फक्त मुळांजवळची जमीन ओली होते, त्यामुळे ओळींमधील जागा कोरडी राहते
• विद्राव्य खते ठिबकमधूनच देता येतात (फर्टिगेशन)
• उदा. ऊस, फळबाग, भाजीपाला (टोमॅटो, मिरची, वांगी), कापूस

मिनी स्प्रिंकलर म्हणजे काय?

मिनी स्प्रिंकलरमध्ये छोटे स्प्रिंकलर ठराविक अंतरावर बसवले जातात. ते पिकावर बारीक तुषार फवारून संपूर्ण क्षेत्र ओले करतात.

• दाट लागवडीच्या पिकांसाठी योग्य, जिथे प्रत्येक रोपाजवळ ड्रिपर लावणे शक्य नसते
• संपूर्ण क्षेत्रावर पाणी समान पसरते
• उदा. कांदा, लसूण, भुईमूग, कोथिंबीर व पालेभाज्या

निवड करताना हे पाहा

• पिकाची लागवड: ओळीत अंतर ठेवून लावलेले पीक असेल तर ठिबक; दाट लागवड असेल तर मिनी स्प्रिंकलर.
• वारा: जोराच्या वाऱ्यात स्प्रिंकलरचे तुषार उडून जातात, त्यामुळे वाऱ्याच्या वेळी पाणी देणे टाळावे. ठिबकवर वाऱ्याचा परिणाम होत नाही.
• तण: मिनी स्प्रिंकलरने संपूर्ण जमीन ओली होत असल्याने तण जास्त येऊ शकते. ठिबकमध्ये ओळींमधील जागा कोरडी राहते.
• रोग: काही पिकांत पानांवर सतत ओलावा राहिल्यास बुरशीजन्य रोगांचा धोका वाढू शकतो. अशा पिकांसाठी ठिबक जास्त सुरक्षित ठरते.
• पाण्याचा स्रोत: विहीर, बोअर किंवा शेततळ्यातील पाण्याचा दाब व गुणवत्ता दोन्ही संचांसाठी महत्त्वाची आहे. योग्य फिल्टर असणे आवश्यक आहे, विशेषतः ठिबकसाठी.
• खत व्यवस्थापन: खते पाण्यासोबत द्यायची असतील, तर ठिबक जास्त सोयीचा आहे.

एकाच शेतात दोन्ही?

होय. अनेक शेतकरी ऊस किंवा फळबागेसाठी ठिबक आणि कांदा किंवा पालेभाज्यांसाठी मिनी स्प्रिंकलर वापरतात. पाण्याचा स्रोत आणि मेन लाइनचे नियोजन योग्य असेल तर दोन्ही संच एकाच व्यवस्थेतून चालवता येतात.

अनुदानाबद्दल

ठिबक आणि तुषार/मिनी स्प्रिंकलर संचांसाठी MahaDBT व POCRA योजनांतर्गत अनुदानासाठी अर्ज करता येतो. अनुदानाची रक्कम, पात्रता व नियम वेळोवेळी बदलतात, त्यामुळे सध्याची माहिती अधिकृत पोर्टलवर तपासा. किसान मार्ट अर्ज व कागदपत्रांसाठी मार्गदर्शन करते.

योग्य संच कसा ठरवायचा?

प्रत्येक शेत वेगळे असते: जमीन, पीक, लागवडीचे अंतर, पाण्याचा स्रोत आणि क्षेत्र. त्यामुळे शेताची प्रत्यक्ष पाहणी करूनच योग्य संच ठरवणे चांगले. किसान मार्टची टीम लातूर जिल्ह्यात शेतावर येऊन पाहणी करते आणि तुमच्या शेतासाठी योग्य आराखडा सुचवते.